UYGUR KAĞANLIĞI: TÜRK TARİHİNDE YERLEŞİK HAYATA GEÇİŞİN ÖNCÜLERİ!
744 yılında Kutluk Bilge Kül Kağan tarafından kurulan Uygur Kağanlığı, Orta Asya Türk tarihinin en önemli devletlerinden biridir. Göktürk Kağanlığı'nın yıkılmasının ardından tarih sahnesine çıkan Uygurlar, başkentlerini Karabalsagun (Ordu Balık) çevresinde şekillendirdikleri güçlü bir siyasi merkez hâline getirdi.
Uygurların en parlak dönemlerinden biri, 759 yılında tahta çıkan Bögü Kağan zamanında yaşandı. 762 yılında Maniheizmi benimseyen yönetim, bu inancın devlet ve toplum hayatında etkili olmasını sağladı. Maniheizmin savaşçılığı sınırlayan öğretileri, Uygurların yaşam biçiminde bazı değişimlere yol açtı. Ancak Uygurlar askerî güçlerini tamamen kaybetmedi.
Uygurları diğer birçok Türk devletinden ayıran en önemli özelliklerden biri, yerleşik hayata, şehirleşmeye, tarıma ve ticarete verdikleri önemdi. Gelişmiş şehirler kurdular; mimari, resim, matbaacılık ve yazılı kültür alanlarında önemli ilerlemeler kaydettiler. Kâğıt ve baskı tekniklerini kullanarak eserler ürettiler. Türk kültür ve sanatının gelişimine büyük katkı sağladılar.
840 yılında Kırgızların saldırısı sonucunda Ötüken merkezli Uygur Kağanlığı yıkıldı. Ancak Uygurlar tarih sahnesinden silinmedi. Bir bölümü Turfan ve Beşbalık çevresine, diğer gruplar ise Gansu bölgesine göç ederek yeni siyasi oluşumlar kurdu.
Uygurlar, yalnızca kurdukları devletle değil; şehirleri, kütüphaneleri, sanat eserleri ve yazılı kültürleriyle de Türk medeniyet tarihinde kalıcı bir miras bıraktı.
