Hacı Evrenos Bey, Osmanlı’nın kuruluş döneminin en büyük akıncı komutanlarından biriydi. Kökeni tartışmalıdır. Kimi kaynaklar onu Akkoyunlu ya da Kıpçakların Uran kabilesinden getirir, Stanford Shaw ile Hammer ise İslam’ı sonradan kabul etmiş Bizanslı bir Rum olarak görür.
Babasının adının Pranko İsa Bey olması, Sırp asıllı olabileceği ihtimalini de gündeme getirmiştir. Karesi Beyliği’ne hizmet eden aile, Orhan Gazi’nin beyliği ilhakıyla Osmanlı’ya geçti. Evrenos, Orhan Gazi, I. Murad, I. Bayezid ve I. Mehmed olmak üzere dört padişaha hizmet etti.
Rumeli’de Süleyman Paşa ile birlikte çalıştı. Süleyman’ın ölümünden I. Murad’ın Rumeli’ye gelişine kadar Osmanlılar karşı saldırılar yüzünden gerilediğinde, Evrenos ile Hacı İlbey’in gayreti tehlikeyi savuşturdu.
Murad Rumeli’ye geçince Keşan ve İpsala’yı aldı, Edirne’ye yürüyen ordunun sol kolunda Sırp saldırılarına karşı koruma görevi üstlendi. Serez’i merkez edinerek Makedonya’ya akınlar düzenledi. 1385 civarında Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa ile Manastır’ın ikinci fethine katıldı, Arnavutluk’ta Elbasan’a ve daha batıya kadar ilerledi. Hacdan dönüşü Birinci Kosova Muharebesi’ne yetişti ve tecrübesinden yararlanıldı. Sonraki yıllarda Arnavutluk’a akınlarını sürdürdü, 1396'da Niğbolu Savaşı’nda ve Eflak seferinde bulundu.
Ankara Muharebesi’nden sonraki şehzade mücadelesinde yaşlılığı yüzünden taraf olmak istemedi. Musa Çelebi’nin baskısı üzerine gizlice I. Mehmed’i destekledi, ona Rumeli’deki harekât konusunda yol gösterdi. Kasım 1417'de öldü ve Vardar Yenicesi’ndeki türbesine gömüldü. Orada cami, medrese ve imareti de vardır.
Servetini gösteren bir anekdot da anlatılır. I. Bayezid’in düğününde yüz genç erkek ve yüz genç kızı köle ve cariye olarak, altın ve gümüş dolu tepsilerle birlikte hediye etti. Murad bu hediyeleri elçilere ve fakirlere dağıttı. Bu olay, Osmanlı’nın daha ilk yüzyılında ulaştığı zenginliğin göstergesi sayılır.
Oğulları da babalarının yolundan gitti. Ali Bey 1430'da Selanik’in fethinde yer aldı, 1437'de Macaristan’dan 70.000 esirle döndü, Belgrad’ı ilk kez kuşattı. İsa Bey 1443'teki Morava Muharebesi’nde savunma savaşı tavsiyesinde bulundu ve görüşü kabul edildi. Evrenosoğulları, Evlad-ı Fatihan teşkilatının başında 19. yüzyıl ortalarına kadar varlığını sürdürdü.
