Hayme Hatun, Hayma Ana adıyla da bilinir; Osmanlı Devleti’nin kurucusu Osman Gazi’nin babaannesi, Ertuğrul Gazi’nin annesidir. Sungurtekin, Gündoğdu ve Dündar Bey’in de annesi olduğu belirtilir. Kendisine “Devlet Ana” unvanı verilmiştir. Hakkında kesin bilgi azdır; doğum ve ölüm tarihleri bilinmez, eşi için de Süleyman Şah ve Gündüz Alp gibi farklı isimler anılır.
Adının kökeni bile tartışmalıdır. Hayme kelimesi Arapça “çadır” anlamına gelir, ama yeni Müslüman olmuş bir Türkmen kızına böyle bir ad konması pek akla yatmaz. Bu yüzden bazıları adın “aymak” gibi Türkçe köklerden türediğini düşünür. Bu fikre göre ad, söylemek, lakap vermek ya da aklını başına getirmek anlamlarındaki eski Türkçe sözcüklerle ilişkilidir.
Anlatılan hikâyeye göre kocası Süleyman Şah Fırat’ı geçerken boğulunca Kayı Boyu’nun başına Hayme Ana geçti. Selçuklu Sultanı Alâeddin Keykubad’ın gösterdiği yurtlara, önce Ankara Karacadağ’a, sonra Domaniç ve Söğüt’e yerleşti. Ertuğrul Gazi, annesini her yıl çadır kurduğu Çarşamba köyündeki bir tepeye defnettirdi. Mezarın Söğüt’ten uzakta, Domaniç’te olması yaylak-kışlak göçüne bağlanır: Hayme Ana büyük ihtimalle Kayıların yaylada bulunduğu bir yaz mevsiminde öldü.
Tarihçiler onu fazla araştırmamış, ama anısını Domaniç halkı yüzyıllar boyunca yaşatmıştır. Halk, Çarşamba köyündeki mezarı onun kabri sayıp ziyaret etti. Bunu duyan II. Abdülhamid 1892'de buraya bugünkü türbeyi yaptırdı. Mezar başında bugün de anma töreni düzenlenir; türbe ve Hayme Ana heykeli Domaniç’in en önemli görülecek yerlerindendir.
