Cengiz Han’ın soyağacı yarı mitolojik bir sis perdesinin ardındadır. En eski kaynak olan 1240 tarihli Moğolların Gizli Tarihi’ne göre soyun efsanevi anası, Cengiz’den on kuşak önce yaşamış Alangoya’dır. Anlatıya göre Alangoya dul kaldıktan sonra evlenmeden üç oğul daha doğurdu.
Cengiz Han’ın mensup olduğu Börçigin boyu bu çocukların en küçüğü Bodoncar’ın soyundan gelir. Bu efsane “Nirun”, yani “ışığın çocukları” denen bir boylar topluluğunu ilgilendirir. Börçiginlerin yanında Tayciutlar, Barlaslar, Derbenler ve Salciutlar da bu topluluğa girer.
1140'ta Börçigin Kabul, bütün Moğolların ilk lideri olarak “Han” unvanını aldı. Kabul ile ardılı Ambakay döneminde Moğollar Çin’deki Jin İmparatorluğu’yla boy ölçüşecek kadar güçlendi. Ancak Tatarlar, Çinlileri memnun etmek için Ambakay’ı Jinlere teslim etti ve Ambakay, “tahta eşek” denen işkenceyle çarmıha gerilerek öldürüldü.
Cengiz’in büyük amcası Kutua bu hakarete Çin’e ve Tatarlara karşı bir dizi akınla karşılık verdi, “Moğol Herkülü” ünvanını bu akınlarla kazandı. Yine de 1160'ta Jin Hanedanı Moğolları bozguna uğrattı ve Moğollar bir süre dağınık, sefil bir halde kaldı.
Bu karmaşada önemsiz liderlerden biri, Kabul Han’ın torunu Yesügey Bahadır’dı. İttifaklar kurarak Moğolları toparlamaya çalıştı. En önemli müttefiki, iki yüz yıldır Nasturi Hristiyan olan Türk boyu Keraitlerdi. Keraitlerin lideri Tuğrul 1160'ta iç çekişmeler yüzünden tahtını kaybetmişti. Yesügey ona liderliği geri kazanmasında yardım etti. İkisi anda, yani kan kardeşi olduklarına yemin etti. Bu ittifak, Moğolların yeniden yükselişinde olağanüstü önem taşıyacaktı.
Efsaneye göre Yesügey bir gün Onon Irmağı kıyısında şahiniyle avlanırken gelin taşımaya ayrılmış bir at arabasına rastladı. Arabadaki kıza ilk görüşte âşık oldu. İki kardeşini de yanına alıp ağır ilerleyen düğün arabasına yetişti.
Üç kardeş, Onggirat boyunun Olkunat kolundan Höelin adlı yeni evli gelini ele geçirdi. Başka çaresi olmayan Höelin, Yesügey’i yeni kocası olarak kabul etti. Yesügey onunla, doğuracağı oğlun bir kahraman olacağı inancıyla evlendi.
