Toktamış Han, Cengiz Han’ın oğlu Cuci’nin soyundan gelen bir Altın Orda hanıdır. Doğum tarihi bilinmiyor, 1340'ların sonu ile 1350'lerin başında doğduğu tahmin edilir. Babası Tulu Hoca’yı Urus Han öldürünce Timur’a sığındı. Timur ona bazı şehirlerin yönetimini verdi, ama bu şehirler Urus Han’ın elindeydi.
Toktamış Urus Han’ı ve oğullarını savaşarak yendi. Ardından Batı Deşt-i Kıpçak hakimi Mamay Mirza’yı da mağlup etti. Böylece yıllardır süren fetret devrine son verip Cuci ulusunu birleştirdi ve 1379'da Altın Orda tahtına oturdu.
Ülkesinde birliği sağlayınca Rus topraklarına yöneldi. 1382 Ağustosu’nda bazı knezliklerin desteğiyle Moskova’yı kuşattı. Kuşatma sonuç vermeyince hileye başvurdu. Para karşılığında çekileceğine söz verdi, ama kapılar açılınca şehre girip burayı yerle bir etti. Anlatılana göre 24.000 kişi öldürüldü. Büyük ganimetle döndü.
Gücü onu Timur’la çatışmaya sürükledi. 1383'te Timur’un hakimiyetindeki Harezm’e girip kendi adına para bastırdı. Tebriz’de de aynı oyunu oynadı, para karşılığında barış yapar gibi görünüp şehre girdi ve yağmaladı. 1387'de Keş’i yağmaladı, ertesi yıl Timur’un oğlu Ömer Şeyh Mirza’yı Otrar yakınlarında yendi.
Bu hamleler Timur’un sabrını taşırdı. İki hükümdar 1391 Haziranı’nda Kunduzca Nehri boyunda karşılaştı. Timur ordusunu dağıttı, ancak Toktamış Deşt-i Kıpçak hakimiyetini korudu. 15 Nisan 1395'te Terek Irmağı’ndaki ikinci savaşı da Timur kazandı. Onu Ükek’e ve Moskova’ya kadar takip edip buraları yağmaladı. Bu mücadele Altın Orda’nın yıkılışına zemin hazırladı.
Timur çekilince Toktamış bir süre Kefe’ye hakim oldu. Edigey Mirza’nın desteğiyle han olan Timur Kutluk’a yenilince Litvanya Prensi Vitovt’a sığındı. İkisinin birleşik ordusu 12 Ağustos 1399'da Edigey tarafından bozguna uğratıldı. Toktamış 1405'e kadar kaçak yaşadı. Timur’la ilişkilerini düzeltmek istedi, fakat Timur’un ani ölümü onu iyice yalnız bıraktı. Edigey’in adamlarınca takip edilirken Karaton Nehri yakınlarında atıyla birlikte uçuruma yuvarlanıp öldü.
