Anadolu Selçuklu Sultanı I. Kılıç Arslan’ın sonunu ele alıyoruz: 1107'deki Habur Çayı Muharebesi.
Önce olayın arka planı. Kılıç Arslan’ın kazandığı başarılar, Mardin Artuklu Beyi İlgazi’yi ve Halep Selçuklu Emiri Rıdvan’ı rahatsız etti. İkisi de Büyük Selçuklu Sultanı Muhammed Tapar’ın komutanı Emir Çavlı’nın safına geçti. Bu destekle güçlenen Çavlı, Kılıç Arslan’a bağlı Rahle şehrini kuşatıp 1107'de ele geçirdi. Kılıç Arslan bunun üzerine Çavlı’nın üzerine yürümeye karar verdi.
Burada dikkat edeceğimiz nokta, kararın şartları. Kılıç Arslan oğlu Mesud’u melik, Bozmış Bey’i komutan tayin etti. Bu Mesud, kaynaklarda 11 yaşında bir çocuk olarak geçer; bazı yerlerde adı Şahin Şah diye de anılır.
Yanlarında 6.000 süvari bıraktı. Eşi ve oğlu Musul’da kaldı. Anadolu’daki kuvvetleri dağınıktı ve henüz kendisine katılmamıştı. Yani Kılıç Arslan, rakibinden daha az askerle ve takviye beklemeden harekete geçti. Bu, tarihçilerin bugün de tartıştığı riskli bir tercihtir.
Muharebe, yaz sıcağında yapıldı. Başta üstünlük Kılıç Arslan’daydı. Ama ona bağlılık bildiren Doğu Anadolu beyleri, eskiden bağlı oldukları Muhammed Tapar’ın komutanı Çavlı’nın ordusunun kalabalığından endişelenerek taraf değiştirdi. Sultan bozguna uğradı. Yine de geri çekilmeden önce bizzat Çavlı’nın üzerine atıldı ve savaş gömleğini kesti. Fakat sonuç değişmedi.
Çekilirken atıyla Habur Çayı’nı geçmek isterken, kendisinin ve atının zırhlarının ağırlığı yüzünden boğuldu.
Cesedi birkaç gün sonra kıyıya vurdu. Şemsaniyye köyüne, oradan tabutla Meyyafarkin’e, yani bugünkü Silvan’a götürülüp defnedildi. Meyyafarkin valisi olan atabeyi ona “Kubbet üs-Sultan” adlı bir türbe yaptırdı. Sonradan buraya birçok Türk büyüğü gömüldü; kızı Sa’ide Hatun da 1130'da burada yattı. Bir zaviye eklendi ve çevre zamanla “Sultan Mahallesi” adını aldı.
